بە قەد تیشكی خۆری بەرەبەیان
بەقەد جوانی ئاسمانی ساماڵ
بەقەد فێنكی شنەبای شەماڵ
بەقەد شەوقی ئەستێرەی شەوان
بەقەد دابارینی نمەنمەی باران
بەقەد سۆز و بەزەیی دایكان
بەقەد بۆن و بەرامی گوڵی بەهاران
بەقەد بەرزی باڵای چیاكان
بەقەد قوڵی دەریا و زەریاكان
صەڵاوات و سەلام لەپەیامبەری پێشەوامان صلى الله عليه وسلم

ێگومان شتێكی بەڵگە نەویستە كەشەیتان دوژمنی سەرسەختی مرۆڤە و هەمیشە لە بۆ سەدایە بۆ ئەوەی مرۆڤی موسڵمان بەتایبەتی لە خشتە ببات و تووشی گوناه و سەرپێچی بكات، وە فێڵ و تەڵەكەكانی شەیتانیش زۆرن و لە هەموولایەكەوە بۆ مرۆڤ دێن. جا بەسە لە گەورەیی و ترسناكی شەڕی شەیتان كەوا سوێندی خوا ردووە لە پێش وپاش وچەپ وڕاستی بەندەكان بێتە پێش و توشی خراپەیان بكات. جا ئەگەر ئەمە هێزو توانای بێت لە گومڕاكردنی بەندەكان ئەوا ڕزگار بوون نیە لە شەڕو خڕاپەی ئیلا بە یارمەتی خودای پەروەردگار نەبێت و بەپاڵ پشتی ئەو نەبێت، وە شەڕەكانی شەیتان زۆر لەوە زیاتر بتوانین سەر ژمێری بكەین. چونكە هەرچی شەڕو خراپە هەیە لە جیهان ئەم هۆكەیەتی، بەڵام بە شێوەیەكی گشتی فێڵەكانی شەیتان شەش جۆرە:

الحمدلله، والصلاة و السلام على رسول الله و بعد
پەروەردگارا هەر تۆی جێگەی داواكاری و تكا بۆ وەڵامدانەوەی داواكانمان، كە چاكەی خۆت لەگەڵ بەندەكانت دەكەیت لە دونیا و دوا رۆژدا، سوددارمان بكە، بەرەكەتداری بكات لە هەرشوێنێك بێت، چونكە بەراستی بەرەكەتی مرۆڤ لە زانست و فێركردنی خەڵكیە لە كاتێكدا كە هەیبێت، یان ئامۆژگاری بۆ ئەو كەسانەی كە كۆبوونەتەوە لە دەوری، ئەوەتا خودای گەورە لە زاری مەسیحەوە علیە السلام دەفەرموێت: [وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْنَ مَا كُنتُ ] (مریم: 31) واتە: موبارەكم بكە لە هەركوێیەكدا بووم

سزای مەی خۆر: لە سوننەتی پێغەمبەری خودا صلى الله عليه وسلم جێگیر بووە وە موسڵمانانیش كۆڕان لەسەری، (أهل السنن) ڕیوایەتیان كردووە لە پێغەمبەری خوداوە صلى الله عليه وسلم لە چەند ڕێگەیەكەوە فەرمویەتی: " من شرب الخمر فاجلدوه، ثم إن شرب فاجلدوه، ثم إن شرب فاجلدوه، ثم إن شرب الرابعة فاقتلوه " رواه ابوداود(4482)،والترمذي(1444)، و ابن ماجه(2573)،وصححه الألباني في صحيح الجامع(6309).،

نووسەر: د.عبدالطيف أحمد مصطفى
بەرواری بڵاوکردنەوە: ٢٠١١/١٢/٢٣
الحمد لله وصلاة والسلام على رسول الله اما بعد...
ئامۆژگاریم بۆ موسڵمانان ئەوەیە كە شانازی بەدینەكەی خۆیانەوە بكەن كە ئەو دینەی ئێمە دینێكی كامڵە خوای گەورە دەفەرموێت: [الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمْ الإِسْلامَ دِي] وە ئەو دینە ئیسلامە كامڵە كە خوا بۆ ئێمەی هەڵبژاردووه ‌، یەكێك لە جولەكەكان بە (عومەرى كوڕى خطاب) يان ووت

_حیجاب گوێ ڕایەڵى یە:حیجاب گوێ ڕایەڵى یە بۆ خوا(جل جلالە) وەگوێ ڕایەڵى یە بۆ پێغەمبەر(صلى الله عليه وسلم): خواى گەورە گوێ ڕایەڵى خۆى و پێغەمبەرەكەى(صلى الله عليه وسلم) واجب كردووەو فەرموویەتى:
"{وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَن يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَن يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُّبِينًا} (36) سورة الأحزاب
واتە:وەبۆ هیچ پیاوو ژنێكى بڕوادار ئەو مافە نى یە كەهەركاتێ خواو پێغەمبەرەكەى(صلى الله عليه وسلم) لەكارێكدا حوكمیان كرد، بۆئەوانیش لەكارى خۆیاندا ئیختارێك هەبێ(لەبەرامبەر فەرمانى خوادا) وەهەر كەس نافەرمانى خواو پێغەمبەرەكەى بكات، جا بەڕاستى گومڕابووە بەگومڕاییەكى ئاشكرا.وەخواى گەورە فەرمانى كردووە بە ئافرەتان كەحیجاب بكەن وەفەرموویەتى:{وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى } الاحزاب/33واتە

هاوەڵى خۆشەویست (صُهَيْب(رضي الله عنه) دەفەرمووێت: پێغەمبەرى خوا(صلى الله عليه وسلم) فەرموویەتى: لە ئوممەتانى پێش ئێوە پادشایەك هەبوو، وە ئەو پادشایەش ساحیرێكى هەبوو، جا كاتێك ساحیرەكە بەساڵدا چوو (پیربوو)، بە پادشاكەى ووت: من بەساڵدا چووم و پیربوومەو مردنیشم نزیك بۆتەوە، لاوێكم بۆ بنێرە بۆئەوەى سیحرى فێربكەم، پادشاكەش لاوێكى بۆنارد، وە ڕۆژانە لاواكە دەچوو بۆلاى ساحیرەكە لە ڕێگاكەیدا ڕاهیبێك هەبوو، هەركات لاوەكە دەگەیشتە شوێنى ڕاهیبەكە دادەنیشت وگوێى لێدەگرت، وە قسەكانى لەلا پەسەند بوو، وە هەركات بهاتایە بۆلاى ساحیرەكە لێى دەداو بە لاوەكەى دەووت

لە (أبو هريرة) (رضي الله عنه) دەگێڕنەوە كە فەرموویەتى: پێغەمبەرى خوا (صلى الله علیه وسلم) فەرموویەتى: " أفضل الصيام بعد رمضان، شهر الله المحرم... " (رواه الإمام أحمد في مسنده (2/ 303)، و رواه مسلم في صحيحه (3/821) كتاب الصيام، حديث رقم: 1163، و رواه أبو داود في سننه (2/ 811) كتاب الصوم، حديث رقم: 2429، و رواه الترمذي في سننه مختصراً (2/12) أبواب الصوم، حديث رقم: 737، و قال: حديث حسن، و رواه النسائي في سننه (3/206، 207) باب قيام الليل، و رواه ابن ماجه في سننه (1/554) كتاب الصيام، حديث رقم: 1742).
واتە: باشترینى ڕۆژووەكان دواى ڕۆژووى ڕەمەزان ڕۆژووى مانگى موحەڕەمە

بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد لله وحده، و الصلاة والسلام على من لا نبي بعده:
[چۆنێتێ‌ نوێژی جەژن] 
نوێژی جەژن بەم شێوەیەی لای خوارەوەیە:
یەكەم: بریتیەلە دوو ڕكات، لەبەر ڕیوایەتی ئیمامی (عمر) رضي الله عنه: نوێژی سەفەر دوو ڕكاتە ونوێژی قوربان دوو ڕكاتە ونوێژی جەژنی ڕەمەزان دوو ڕكاتە، تەواون بە بێ‌ كورت كردنەوە لەسەر زمانی محمد صلى الله عليه وسلم.

داواكردن لە غەیری خوا دوو جۆرە:
[جۆری یەكەمی داواكردن لە غەیری خوا:]
داوای شتێك لەغەیری (الله) بكات كە تەنها لەدەسەڵاتی (الله) دابێت وەك داوای شیفای نەخۆشی لە یەكێك بكات یا داوای منداڵ بونی لێ‌ بكات، وەیاخود داوا لە شەخصێكی غایب و نا ئامادە بكات، بۆ نمونە هاوار بكاتە شەخصێكی دور لەشاری خۆی یا كەسێكی مردو.
ئەم جۆرە داواكاریانە لە غەیری خوا شەریك و هاوەڵ دانانە بۆی لەوەدا كە ئیعتیقادی وای بەو كەسە داوا لێ‌ كراوە هەیە كە توانای وەڵامدانەوەی هەیە لەوشتانەدا كە تەنها لەتوانای خوادان، وە ئیعتیقادی وایە كە لەدوریشەوە وە بەمردوییش داواكاریەكەی دەبیستێت و توانای وەڵام دانەوەشی هەیە ـ پەنا بەخواـ ئەمە شیركی گەورەیە لە چەند لایەنێكەوە:

بوونی پلەو پایەو دەسەڵات‌و شكۆمەندی لەناو خەڵكی دا یەكێكە لە نیعمەت‌و بەخششەكانی خوای گەورە لەسەر بەندەكان ئەگەر سوپاسی خودای لەسەر بكەن، وەسوپاس كردنی خوداش لەسەر ئەو نیعمەت‌و بەخششانە بەوە دەبێ‌ كە هەوڵ‌و توانای خۆی سەرف كات‌و بخاتەكار بۆ سود گەیاندن بە موسڵمانان.

چۆنێتی كردنی نوێژی جەنازە وفەزڵ و گەورەیی پاداشتی ئەنجام دانی لە سوننەتی پێغەمبەردا (صلى الله عليه وسلم)
الـحمدُ لله الـحي الذي لا يـموت، وصلى وسلَّمَ على رسولهِ الذي لـمْ يُفارق الدنيا إلاَّ بعد أنْ بلَّغ الرسالة وأدَّى الأمانة ونصحَ الأمَّة وكشف الغُمَّـة وتركنا على الـمحجة البيضاء ليلها كنهارها لا يَزيغ عنها بعدهُ إلاَّ هالك، وعلى آلهِ وأصحابهِ وأتباعهِ الذين اتبعوهُ بإحسان إلـى يوم يقوم الناس لرب العالـمين …

ئەگەر بە تێڕوانینێكی ووردەوە سەیری گەنجان بكەین، دەتوانین بە شێوەیەكی گشتی گەنجان دابەش بكەین بۆ سێ‌ بەش:
یەكەم: گەنجانێك كە لە سەر ڕێگای ڕاستن.
دووەم: گەنجانی لادەر.
سێیەم: گەنجانێك سەرگەردانن لەو نێوەندەدا.

ە سیرەی ئیبن هشام هاتوە، ئوم سەعدی كچی سەعدی كوڕی رەبیع گوتویەتی: ئوم عمارە هاتە لام و پێم گوت: پورێ باسی حاڵی خۆتم لەجەنگی ئوحود بۆ بكە.

بەشێوەیەكى گشتى زانست بەهەردوو لایەنەكەى دینىو دونیایى، وەك دەڵێن دەریایەكى بێ سنور و بێ بنە، ئادەمیزادیش هەرچەندە زانیارى هەبێت چەند دڵۆپە ئاوێكى لەو دەریا بێ سنورە هەڵێنجاوە و هیچى تر. هەروەك پەروەردگارمان دەفەرموێت:   [وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلاً] (الإسراء: من الآية85)
واتە: ئەى ئادەمیزاد ئێوە تەنها كەمێك لەزانست نەبێت پێتان نەدراوە.
وەلە ژوور هەموو خاوەن زانیاریەكەوە زاناتر هەیە: [وَفَوْقَ كُلِّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ] (يوسف: من الآية76)

تاكى لاو تاكى بەخشینى ژیانە، تاكى دروێنى ئەنجامە، تاكى هیوا و خەندە وسبەینانى پرشنگدارە، تاكە كەرەستەى بونیادى كۆمەڵگایەكى پڕ ویژدانە، تروسكەى شادى ئایندە و دێڕى پەڕەنووسراوەكانى مێژوویەكى شكۆدارە، هەر ئەم تاكەیە مێژووى دین و خاك و كۆمەڵگا و نیشتمانى پێوە جوان و پڕشنگدارە، وە چەسپێنەرى ئەمڕۆ و هێزى هەنوكە و تۆكمەیى ئایندەیە،

ئەگەر بە تێڕوانینێكی ووردەوە سەیری گەنجان بكەین، دەتوانین بە شێوەیەكی گشتی گەنجان دابەش بكەین بۆ سێ‌ بەش:
یەكەم: گەنجانێك كە لە سەر ڕێگای ڕاستن.
دووەم: گەنجانی لادەر.
سێیەم: گەنجانێك سەرگەردانن لەو نێوەندەدا.

الحمد لله وحدة، و الصلاة والسلام على من لا نبي بعده....
و بعد:
بۆ دەبێ‌ نوێژ بكەین ؟ پرسیارێكە و حەق وایە هەموو موسڵمانێك وەڵامەكەی بزانێت.
بۆ دەبێ‌ نوێژ بكەین ؟ چونكە فەرمانی پەروەردگارە و دەبێ‌ بێ‌ یەك و دوو جێبەجێی بكەین هەروەك خوای پەروەردگار ئەفەرموێت: [ حَافِظُواْ عَلَى الصَّلَوَاتِ ] (البقرة: 238)   واتە: پارێزگاری لە نوێژەكانتان بكەن.
بۆ دەبێ‌ نوێژ بكەین ؟ چونكە نوێژكردنمان شایەتی دانە بەوەی ئیماندارین هەروەك خوای پەروەردگار ئەفەرموێت: [ قُل لِّعِبَادِيَ الَّذِينَ آمَنُواْ يُقِيمُواْ الصَّلاَةَ ] (إبراهيم: 31)

إِنَّ الحَمْدَ للهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِيْنُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوْذً بِاللهِ مِن شُرُوْڕ أَنْفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا مَنْ يَهْدِهِ اللهُ فَلا مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلا هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلاّ اللهُ وَحْدَهُ لا شَڕيْكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ
[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ ] (سورة آل عمران: 102).
[ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُواْ رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالاً كَثِيرًا وَنِسَاء َاتَّقُواْ اللّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالأَرْحَامَ إِنَّ اللّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا ] . (سورة النساء: 1).
[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَن يُطِعْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا ]

ەروەردگارمان دەفەرمێت: [ وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ ] (سورة غافر: 60).
خەڵكى پرسیاریان كرد لە ئیبراهیمى كوڕى ئەدهەم: بۆچى لە خواى گەورە دەپاڕێینەوە كەچى وەڵاممان نادرێتەوە ؟!
ئەویش وەڵامى دایەوە: چونكە:

                                     
هەندێك لە دانایان وتویانە: (الكِتابُ خیرُ جلیس) واتە: كتێب باشترین هاومەجلیس و هاوڕێ یە.
مەبەستیش بە وشەی (كتێب) لێرەدا ئەو كتێبەیە كە زانستی بە سوود و ڕاست و ڕەسەنی لە خۆ گرتبێت، زانستێك كە سوودی دین و ژینی تێدا بەرقەرار بێت، ئاشكراشە كە (زانستی شەرعی) سەروەری هەموو زانستە بە سودەكانە و بەختەوەری ژین و دینی پێوە بەندە.
پێناسەی زانست:

ئیسلام ئەو دینە تەواو و پوخت و بێ‌ كەم وكوڕیەیە كە دانەرەكەی خوای دانایە، بۆیە لەگەڵ هەموو سەردەم و شوێنێكدا هەمیشە گونجاو بووە و نەگونجێنراوە و دەشگونجێت، وە سەرجەم پەیوەندیەكانی ژیانی لەنێوان لایەنەكاندا ڕێك خستووە، وەكو پەیوەندی مرۆڤ لەگەڵ خۆی، مرۆڤ لەگەڵ خوای خۆی،مرۆڤ لەگەڵ مرۆڤ، مرۆڤ لەگەڵ دار و ئاژەڵ و... هتد...